Kυριακή Γρηγορίου τοῦ Δεκαπολίτου (797-841/ 842) 

Τήν 20η Νοεμβρίου, ἡ Ἐκκλησία τιμᾶ τήν μνήμη τοῦ ἁγίου Γρηγορίου τοῦ ἐπο­νομα­ζομένου Δεκαπολίτου, ὁ ὁποῖος ἔζησε σέ δύσκολες ἐποχές καί διέτρεξε ὅλη τήν ἔκτα­ση τῆς Βυζαντινῆς αὐτοκρατορίας.

Ὁ Γρηγόριος γεννή­θη­κε στό τέ­λος τοῦ 8ου αι., στήν Εἰρηνούπολη τῆς Δεκαπόλεως τῆς Ἰσαυρίας, περιοχῆς τοῦ θέματος τῆς Σελευκείας, ὅπου μία ὁμάδα δέκα πόλεων συνιστοῦ­σαν μία ἑνότητα[1]. Οἱ γονείς του, Σέργιος καί Μαρία, διακρίνονταν γιά τήν ἀγάπη καί τήν φροντίδα τοῦ τέκνου τους. Στήν κατάλληλη ἡλικία τῶν ὀκτὼ ἐτῶν ἐνδιαφέρθη­καν γιά τήν μόρφωση τοῦ παιδιοῦ τους, καθὼς καί γιά τήν ἀποκατάστασή του ὅταν ἔφθα­σε στήν νόμιμη ηλικία. Ἀλλὰ οἱ πόθοι τοῦ νέου ἦταν διαφορετικοὶ τῶν προσδο­κιῶν τῶν γονέων του· ἔτσι, ἐνῶ πο­ρεύ­ονταν μέ δύο ὑπηρέτες, πού θά χρη­σί­μευαν ὡς μάρ­τυρες γιά τούς ἀρραβῶνες στό σπίτι τῆς μέλλουσας μνηστῆς του, ὁ Γρηγόριος τούς ἐγκατέλειψε καί κα­τέ­φυγε κοντά σέ ἕνα ἀσκητή πού παλαιότερα ἦταν ἐπί­σκο­πος ἀλλά ἐξαιτίας τῶν εἰκο­νο­μάχων εἶχε άνα­γκασθεῖ νά ἀφήσει τήν ἐπισκοπή καί τώρα ζοῦσε ὡς ἀσκητής στό βουνό. Ὁ ἀσκητής ἐκεῖνος μετὰ τήν κουρὰ ἔστειλε τόν Γρη­γόριο σέ ἕνα κοντινό μονα­στή­ρι. Στήν περιοχή τῆς Δεκαπό­λε­ως παρέμεινε γιά ἀρ­κετά χρόνια, ἀλλά πάντοτε συναντοῦσε προβλήματα γιατί πολλοί ἐπί­­σκοποι καί ἡγούμενοι εἶχαν συνταχθεῖ μέ τήν πλευρά τῶν εἰκονομάχων, πρᾶγμα πού δέν μπο­ροῦσε νά ἀνεχθεί ὁ Γρηγόριος. Τέλος, ἀπομακρύνθηκε γιά νά ἀσκηθεῖ ἐντονό­τερα σέ ἕνα σπήλαιο καί ἐκεῖ δέχθηκε μία θεία ἀποκάλυψη, ἡ ὁποία τόν κα­λοῦ­σε, σάν ἄλ­λο Ἀβραάμ, να φύγει σέ τόπους μα­κρινούς· «ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου, καὶ δεῦρο εἰς γῆν, ἐν ᾗ σοι Θεῷ καλῶς εὐαρεστῆσαι συμβή­σε­ται». Μέσα στόν βαρύ χειμώνα ξεκί­νη­σε ἕνα τα­ξί­δι πού τόν ἔφερε στήν ἀρχή στήν Ἔφεσο καί ἀργότερα τήν ἄνοιξη στήν Κωνστα­ντι­νούπολη.

Παρὰ τήν σφοδρή του ἐπιθυμία νά ἐπισκεφθεῖ τήν βασι­λεύ­­ουσα, προτίμησε νά παραμείνει στήν Προκόννησο τοῦ Βο­σπό­ρου, διότι ἐμαίνετο ἀκό­μη ἡ αἵρεση τῶν εἰκονομάχων καί δέχθηκε τήν φιλοξενία ἑνός πτωχοῦ ἀνθρώ­που πού εἶχε τό θάρρος νά πα­ρακούσει τούς Εἰκονομάχους καί νά παραμένει Ὀρθό­δο­ξος.Ἀπὸ τήν Προκόννησο κρυφὰ πέρασε στήν Αἶνο τῆς εὐ­ρωπαϊκῆς ἀκτῆς, καί ἀπὸ ἐκεῖ μέ πλοῖο στήν Χρι­στού­πολη, σημερινὴ Καβάλα, γιά νά καταλήξει μετὰ ἀπὸ πολ­λὲς δυσκολίες στὴν Θεσσα­λο­νίκη. Στὴν πόλη ἀφοῦ προσκύνησε τόν Ναό τοῦ ἁγίου Δημητρίου, ἀναπάντεχα συνά­ντησε ἕνα μοναχὸ ὁ ὁποῖος κατευ­θυ­νό­ταν στήν Ρώμη καί ἀποφάσισε νά τόν ἀκο­λου­θήσει γιά νά προσκυνήσει τόν τάφο τοῦ ἀποστόλου Πέτρου. Πράγματι ὁδοιπορώντας ἔφθασε στήν Κόρινθο καί ἀπὸ ἐκεῖ στό Ρήγιο καὶ τέλος στὴν Ρώμη. Ὅταν ὁλοκλήρωσε τόν λόγο τῆς ἐπισκέψεώς του στήν Ρώ­μη, μετά ἀπό τρεῖς μῆνες, μέ ἐνδι­ά­μεσους σταθμοὺς τίς Συ­ρακοῦσες καί τόν Ὑ­δροῦ­ντα (Ὀτράντο) ἐπέ­στρε­ψε στήν Θεσ­σαλο­νίκη καί ἐγκα­τα­στά­θηκε σέ ἕνα κελλί κο­ντά στόν ναό τοῦ ἁγίου Μη­νᾶ. Ἡ δράση τοῦ ὁσίου στήν πόλη καί τά πλού­σια πνευματικά χαρίσματα -προο­ρα­τι­κό, ἰάσεις- εἶχαν σάν συνέ­πει­α νά γίνει γνω­στὸς καί περιζήτητος πνευ­­μα­τικὸς ὁ­δη­γός καί νά συγκεντρώνει μεγάλο ἀριθμό μαθητῶν.

Ἀπὸ τήν Θεσσαλονίκη, ἀποφάσισε νά μεταβεῖ στήν Κωνσταντινούπολη, καί ἐκεῖ τόν φι­­λο­ξένησε ὁ συγγραφέας του Βίου ὁ Ἰγνάτιος ὁ Διάκονος· στήν συνεχεία ἐπι­σκέ­φθη­κε τόν Ὄ­λυμπο τῆς Βιθυνίας. Ὅταν ἐπέστρεψε στήν Θεσ­σα­­λο­νίκη συνδέθηκε στενά μέ τόν ἀρχιεπίσκοπο Ἰωσὴφ τόν Ὑμνογράφο, ἀδελφό τοῦ Θε­ο­δώ­­ρου Στου­δίτη, ὁ ὁποῖος συνέ­θε­σε Ἀκολουθία μαζί μέ Κανόνα, πρὸς τιμήν του μετὰ τόν θάνατό του. Ἐπειδή ὁ Γρηγό­ριος ἀσθένησε σοβα­ρά, μάλλον τό 840, μαζὶ μέ τόν Ἰωσήφ, ἐγκατέλειψε ὁριστικὰ τήν Θεσσαλο­νί­κη καί ἐγκα­­­τα­στάθηκε στήν Κων­σταντινούπολη. Ἕνα χρόνο ἀργότερα, ὁ ὅ­σι­ος Γρηγόριος ὁ Δε­κα­πο­λίτης, στίς 20 τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου ἐξε­δή­­μησε εἰς Κύριον.

Ὁ Βίος δεν ἀναφέρει τούς λόγους τῆς μακράς καί ἐπίπονης περιπλάνησης τοῦ ὁσίου Γρη­­­γορίου· μᾶλλον σχετίζεται μέ τόν ἀγῶνά του ὑπέρ τῶν ἁγίων εἰκόνων καί τῆς με­τα­φο­ρᾶς μηνυμάτων μεταξύ τῶν ἐξορίστων Ὀρθοδόξων ἐπισκόπων καί τοῦ πάπα Ρώ­­μης, μίας καί ἦταν ὁ μόνος πατριάρχης πού ἦταν ἐκτός τοῦ αὐτοκρατορικοῦ ἐλέγχου. Ἡ πλού­σια δρα­­στηριότητα τοῦ ὁσίου Γρηγορίου, σέ Ἀνατολή καί Δύση, καί  ἡ πνευματικότητά του,  τόν ἀν­­α­δεικνύουν σέ δεσπόζουσα φυσιογνωμία τοῦ 9ου αι. καί παράδειγμα ἀγωνι­στι­κό­τη­τας· ἕνα ἁπλό μέλος τῆς Ἐκκλησίας, ἕνας μοναχός, ἀναλαμβάνει σκληρό ἀγῶνα γιά τήν Ὀρθοδοξία δίχως νά ὑπολογίσει κόπους καί θυσίες, πρᾶγμα πού δείχνει ὅτι ἡ προάσπιση τῆς ἀλήθειας εἶναι καθήκον ὅλων μας.

Ἐκτός τῶν ἄλλων, ὁ Bίος συνεισφέρει τά μέγιστα στήν κατανόηση τῶν πλείστων ἱστο­ρι­κῶν προβλημάτων του 8ου αι. Tό μεῖζον ἱστορικό πρόβλημα τῆς ἐποχῆς αὐτῆς σχετίζεται μέ τίς σλαβικές ἐπιδρο­μές καί τά ἐπακόλουθά τους στόν εὐρύτερο χῶρο τῆς ἑλληνικῆς χερσο­νήσου. Ἐπειδή ὁ Bίος παρέχει πληροφορίες γιά τόν βορει­ο­ελ­λαδικό χῶρο κατά τά μέσα τοῦ 9ου αι., θεω­ρήθηκε ὡς φυσική συμπλήρωση τῶν κενῶν πού ἀφήνουν τά Θαυ­μάτα τοῦ Ἁ­γίου Δημητρίου, ὅπου πε­ρι­γρά­φεται ἡ πολιουχική δραστηριότητα τοῦ προμά­χου Ἁγίου Δημητρίου γιά τήν ἐλευ­θε­ρία καί τήν προστασία τῆς Θεσ­σαλονίκης κατά τίς σλαβικές ἐπιδρομές τοῦ 6ου-7ου αι.[2], ὥστε νά καταδειχθοῦν τά ἀποτελέσματα τῶν Σλα­βι­κῶν ἐπι­δρο­μῶν στήν ἑλληνική χερσόνησο.

 Καταφαίνεται, λοιπόν, στόν Βίο ὅτι ἡ ζωή στήν Θεσσαλονίκη, τόσο στήν πόλη ὅσο καί στήν ὕπαιθρο, ἦταν ὁ­μα­λή καί φυσιολογική, δίχως τήν παρουσία ξένων ἐγκαταστάσεων καί τά ταξίδια τοῦ Γρη­γο­ρίου διαξήχθησαν μέ σχε­τική εὐκολία, πάντοτε φυσικά στό πλαί­σιο τῶν δεδομένων τῆς ἐποχῆς, δίχως να παρεμποδίζονται ἀπό ξένες δυνάμεις.

[1]. Ἐκδόσεις: F. Dvornik, La Vie de Saint Grégoire le Decapolite et les Slaves macédoniens au IX siècle, Paris 1926, και η πρόσφατη του G. Makris, Ignatios Diakonos und die Vita des Hl. Gregorios Dekapolites. Edition und Kommentar. Mit einer Übersetzung der Vita von M. Chrony, Stuttgart-Leipzig 1997. Περισ­σότε­ρα, βλ. Π.- Γ. Τσορμαπτζόγλου, «»Ἡ τῶν Θεσσαλονικέων Μεγαλόπολις» καί οἱ σλαβικές ἐγκατα­στά­σεις στά με­σο­βυζαντινά ἁγιολογικά κείμενα», ΕΕΘ­ΣΑ­ΠΘ/ Τμῆμα Ποιμα­ντικῆς καί Κοινων­ι­κῆς Θε­ο­λογίας 11 (2006) 275-316. Γενικά γιά τόν Γρηγόριο, βλ. Γ. Tσορμπατζόγλου, «Γρηγόριος ὁ Δεκα­πο­λίτης, ὅσιος», Tο Ἁγιολόγιον τῆς Θεσσαλονίκης, A΄, [KAM/ IMΘ], Θεσσα­λο­νίκη 1996

[2]. Bασική ἡ ἔκδοση τοῦ P. Lemerle, Les plus anciens recueils des miracles de Saint Dèmètrius, et des Slaves dans les Balkans, I, Le texte, Paris 1979· II, Commentaire, Paris 1981. Xρήσιμες εἶναι οἱ ἐκδόσεις μέ νεοελληνική ἀπόδοση: Π. Xρήστου, Ἡ γραμματεία τῶν Δημητρείων. A΄ Διηγήσεις περί τῶν Θαυμάτων τοῦ ῾Α­γί­­ου Δη­μητρίου, [KAM/ IMΘ], Θεσσαλονίκη 1993. Προτάσσεται ἱστορική ἀνάλυση τῶν Θαυμάτων, ἐπιχειρηματολογία καί ἀνα­σκευ­ή τῶν συ­μπε­ρασμάτων τοῦ Lemerle. Παρομοίως καί τό ἔργο, Ἁγίου Δημητρίου Θαύματα. Oἱ συλλογές ἀρ­χι­ε­πι­σκόπου Ἰω­άν­νου καί Ἀνωνύμου. Ὁ βίος, τά θαύματα καί ἡ Θεσσαλονίκη τοῦ Ἁγίου Δημητρίου. Eἰσαγωγή- Σχό­λια- Ἐπι­μέ­λεια, X. Mπακιρτζής. Mετάφραση A. Σιδέρη, Aθήνα 1997.

(https://aganargiripsiri.wordpress.com)

About Author

admin

See author's posts